मध्यपूर्वमा अहिले इरान र अमेरिकाबीचको तनाव नयाँ मोडमा पुगेको छ । इरानले अमेरिकाबाट सहुलियत पाउनका लागि एउटा विशेष योजना बनाएको देखिन्छ । इरानको मुख्य उद्देश्य अमेरिकासँग सिधै ठुलो युद्ध लड्नुभन्दा पनि मध्यपूर्वका व्यापारिक समुद्री मार्ग र ऊर्जा केन्द्रमा अवरोध पुर्‍याएर अमेरिकालाई दबाबमा पार्नु हो ।

इरानले एउटा यस्तो रणनीति अपनाएको छ, जसलाई ‘सन्तुलित दबाब’ भनिएको छ । यसको अर्थ इरान युद्ध त चाहँदैन, तर ऊ बिस्तारै द्वन्द्वलाई बढाउँदै लैजान चाहन्छ । खाडी क्षेत्रका अधिकारीका अनुसार इरानको सोच के छ भने, यदि समुद्री मार्गमा संकट बढ्दै गयो भने अमेरिका र उसका सहयोगी राष्ट्रका लागि यो स्थिति सम्हाल्न निकै महँगो पर्नेछ । अन्ततः अमेरिकाले इरानका माग स्वीकार गर्न बाध्य हुनेछ भन्ने इरानको विश्वास छ ।

इरानले हरेक हप्ता नयाँ ठाउँ, नयाँ हतियार वा नयाँ तारो रोजेर तनावलाई तन्काउँदै लगेको छ, ताकि अमेरिकासँग सधैं केही न केही नयाँ चुनौती होस् । इरानको ठुलो शक्ति भनेको उसले अमेरिका वा इजरायललाई मात्र होइन, बरु यस क्षेत्रका अन्य देश र विश्व अर्थतन्त्रलाई नै नोक्सान पुर्‍याउन सक्ने क्षमता राख्नु हो ।

विश्वको कुल तेल खपतको करिब पाँचौं हिस्सा ओगट्ने हर्मुज जलसन्धिमा इरानले आफ्नो पकड देखाउन खोजिरहेको छ । तर, अहिले यो खतरा हर्मुजमा मात्र सीमित छैन । इरानले लाल सागर र साउदी अरबको ऊर्जा पूर्वाधारमा पनि चुनौती दिन थालेको छ । यसको उद्देश्य विश्व व्यापारको रक्षा गर्न अमेरिकालाई थप पैसा र स्रोत खर्च गर्न बाध्य बनाउनु हो ।

इरानी कमान्डरहरूलाई के विश्वास छ भने अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प चुनावअघि मध्यपूर्वको अर्को ठुलो युद्धमा फस्न चाहँदैनन् । त्यसैले दबाब बढाउँदै लगेमा ट्रम्पले अन्ततः सम्झौता गर्नेछन् भन्ने उनीहरूको बुझाइ छ ।

वार्ता र अडान

विगतमा लचिलो बन्दा अमेरिकाले झन् बढी दबाब दिएको निष्कर्ष इरानी नेतृत्वले निकालेको छ । त्यसैले अब कुनै पनि अर्थपूर्ण वार्ताअघि आफ्नो शक्ति देखाउन आवश्यक छ भन्ने उनीहरूको ठहर छ । इरानका अनुसार ट्रम्प लचिलोपनलाई कमजोरी ठान्छन् र दबाबलाई मात्र बुझ्छन् ।

इरानले हर्मुज जलसन्धिको व्यवस्थापनमा आफ्नो अधिकार खोजिरहेको छ र त्यहाँबाट जाने जहाजहरूसँग शुल्कसमेत उठाउन चाहन्छ । तर, अमेरिकाले यसलाई अन्तर्राष्ट्रिय जलमार्ग भन्दै कुनै पनि शुल्क तिर्न वा इरानी नियन्त्रण अस्वीकार गरेको छ ।

अहिलेको यो भिडन्त वास्तवमा ‘धैर्यको परीक्षा’जस्तो भएको छ । इरानी नेताहरूलाई लाग्छ कि अमेरिकी नेतृत्वमा रहेको गठबन्धनले विश्व व्यापारमा आउने अवरोध जति समयसम्म सहन सक्छ, त्योभन्दा बढी समय इरानले आर्थिक दबाब सहन सक्छ ।

इरानको यो रणनीतिले गर्दा अहिले साउदी अरब र अन्य पश्चिमा शक्तिहरू इरानमाथि आक्रमण गर्नुको सट्टा आफ्ना व्यापारिक जहाज र तेलका सुविधा जोगाउन रक्षात्मक मोडमा पुगेका छन् । उनीहरू जहाजलाई सुरक्षा दिएर लैजाने र गुप्तचरी सूचना बाँड्ने काममा केन्द्रित भएका छन् ।

अहिले इरान र अमेरिका दुवै पक्ष एक–अर्काको धैर्य जाँचिरहेका छन् र को कतिसम्म जान सक्छ भनेर हेरिरहेका छन् । दुवै पक्षले एकपछि अर्को कदम चाल्दै तनाव बढाइरहेका छन् । तर, खतरा के छ भने, दबाब बढाउने यो खेल कुनै पनि बेला नियन्त्रण बाहिर गएर ठुलो युद्धमा परिणत हुन सक्छ, जुन सायद दुवै पक्षले चाहेका छैनन् । रोयटर्स