विश्वव्यापी परिदृश्यमा प्रत्येक वर्ष अगस्ट १२ लाई अन्तर्राष्ट्रिय युवा दिवसका रूपमा मनाइन्छ । संयुक्त राष्ट्रसंघले सन् २००० देखि औपचारिक रूपमा यो दिवस मनाउन थालेको हो । युवाका सवाललाई विश्वव्यापी बहसमा ल्याउनु, उनीहरूको क्षमता र योगदानको कदर गर्नु तथा सार्थक सहभागितामार्फत दिगो, समावेशी र न्यायपूर्ण समाज निर्माण गर्नु यस दिवसको मुख्य उद्देश्य हो ।

यस वर्षको नाराले विश्वका विभिन्न भूभाग, अर्थतन्त्र, संस्कृति र भूगोलमा बाँचिरहेका युवाहरूको दैनिक जीवनको यथार्थ भिन्न भए तापनि उनीहरूको गन्तव्य, सपना र आधारभूत आवश्यकता एउटै छन् भन्ने महत्त्वपूर्ण सन्देश दिन्छ । एकातिर विकसित राष्ट्रका युवा अत्याधुनिक एआई, डिजिटल प्रविधि र स्पेस टेक्नोलोजीजस्ता विषयमा केन्द्रित छन् भने अर्कोतिर अल्पविकसित तथा भूपरिवेष्ठित राष्ट्रका युवा रोजगारी, गुणस्तरीय शिक्षा र आधारभूत अधिकार प्राप्तिका लागि संघर्षरत छन् । यही पृष्ठभूमिमा सामाजिक–आर्थिक रूपान्तरणको मोडमा उभिएको नेपालका लागि यो नारा अत्यन्तै सान्दर्भिक बनेको छ ।

विश्वभरका युवाको सामाजिक–आर्थिक स्थिति भिन्न छ । विकसित मुलुकका युवा प्रविधिको उच्च पहुँच, जलवायु परिवर्तनविरोधी अभियान र सुदृढ सामाजिक सुरक्षाबीच जीवनयापन गरिरहेका छन् । तर, नेपालजस्ता विकासोन्मुख मुलुकका युवा भने बेरोजगारी, गरिबी, गुणस्तरीय शिक्षाको अभाव र वैदेशिक रोजगारको बाध्यतासँग जुधिरहेका छन् । नेपाल हाल जनसांख्यिकीय लाभांशको ऐतिहासिक अवसरबाट गुज्रिरहेको छ, अर्थात् कुल जनसंख्याको ठुलो हिस्सा उत्पादनशील युवा वर्गको छ । तर, यो सम्भाव्यतालाई स्वदेशभित्रै उपयोग गर्ने नीतिको अभावमा दैनिक हजारौं युवाहरू त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल वा सीमानाकाबाट वैदेशिक श्रम गन्तव्यतर्फ लाग्न बाध्य छन् ।

नेपालभित्रै पनि भौगोलिक, सामाजिक र आर्थिक आधारमा युवाहरूको स्थितिमा व्यापक भिन्नता पाइन्छ । सुगम तथा सहरी क्षेत्रमा बसोबास गर्ने युवाहरूमा प्रविधि र प्राविधिक शिक्षाको पहुँच भए पनि तीव्र प्रतिस्पर्धा र रोजगारीको अनिश्चितताले सताएको छ । दुर्गम तथा ग्रामीण क्षेत्रका युवा गुणस्तरीय शिक्षा र स्वास्थ्यको अभाव, परम्परागत कृषि र सीपको कमीका कारण वैदेशिक रोजगारमा उच्च निर्भर हुन बाध्य छन् । त्यसैगरी, खाडी र मलेसिया पुगेका युवा कडा परिश्रम, जोखिमपूर्ण वातावरण र परिवारबाट टाढा रहनुको मानसिक तनाव झेलिरहेका छन् भने उच्च शिक्षाका लागि विकसित मुलुक बाहिरिएका युवामा अध्ययनसँगै बौद्धिक पलायनको खतरा तीव्र रूपमा बढिरहेको छ ।

परिवेश र भूगोल जस्तोसुकै फरक भए पनि विश्वभरका र खासगरी नेपाली युवाका चाहना र सपना भने समान छन् । उनीहरू योग्यता र क्षमताअनुसार स्वदेशमै उचित आम्दानी हुने मर्यादित रोजगारीका अवसर चाहन्छन् । केवल सैद्धान्तिक ज्ञानमा सीमित नभई २१औं शताब्दी अनुकूलको प्रविधिमैत्री, व्यावहारिक र सीपयुक्त गुणस्तरीय शिक्षा उनीहरूको अर्को मुख्य माग हो । यसका साथै, भ्रष्टाचारमुक्त समाज, उत्तरदायी राजनीतिक व्यवस्था र योग्यता प्रणालीको बहालीमार्फत सुशासन कायम होस् भन्ने उनीहरूको आकांक्षा छ । नीति निर्माण र राजनीतिक निर्णय प्रक्रियामा युवाको सार्थक सहभागिताका साथै जलवायु परिवर्तनका असरहरूबाट सुरक्षित भोलिको निर्माण र वातावरण संरक्षण पनि उनीहरूको साझा चासोको विषय बनेको छ ।

नेपाल सरकार र राष्ट्रिय युवा परिषद्ले सन् २०२६को यस नारालाई केवल औपचारिक कार्यक्रम र भाषणमा सीमित नराखी रूपान्तरणको जग बनाउनुपर्छ । यसका लागि विनाधितो सहुलियतपूर्ण ऋण र प्राविधिक तालिम उपलब्ध गराई युवालाई रोजगारी खोज्ने होइन, रोजगारी सिर्जना गर्ने उद्यमी बनाउनेतर्फ प्राथमिकता दिनु आवश्यक छ । वैदेशिक रोजगारीबाट फर्केका युवाको अनुभव, सीप र पुँजीलाई स्वदेशकै कृषि, पर्यटन र सूचना प्रविधिजस्ता उत्पादनशील क्षेत्रमा जोड्ने संरचना बनाउनुपर्छ । साथै, दुर्गम क्षेत्रका युवालाई इन्टरनेट र आधुनिक प्रविधिसँग जोडेर स्वदेशमै बसी अन्तर्राष्ट्रिय स्तरको आम्दानी गर्ने वातावरण सिर्जना गर्न डिजिटल नेपाल र आइटी क्रान्तिलाई तीव्र बनाउनुपर्छ । राष्ट्रिय युवा नीतिलाई समयसापेक्ष परिमार्जन गर्दै नीति निर्माणका प्रत्येक तहमा युवाको अर्थपूर्ण सहभागिता सुनिश्चित गरिनुपर्छ ।

राष्ट्रिय युवा परिषद्ले अन्तर्राष्ट्रिय युवा दिवस २०२६को अवसरमा आयोजना गर्ने सप्ताहव्यापी कार्यक्रममा युवा उद्यमशीलता, रोजगारी, नेतृत्व विकास, स्वयंसेवा, नीति संवाद र सचेतनामूलक अभियानलाई प्राथमिकताका साथ अघि बढाउनु सकारात्मक कदम हो ।

अन्तर्राष्ट्रिय युवा दिवस सन् २०२६ले हामीलाई हाम्रा सीमा र भिन्नताभन्दा माथि उठेर साझा लक्ष्यका लागि एकजुट हुने प्रेरणा दिन्छ । नेपालको सन्दर्भमा, भौगोलिक र सामाजिक भिन्नताहरूलाई चिर्दै युवाको साझा आकांक्षा अर्थात् समृद्ध, न्यायपूर्ण र सुशासित नेपाल निर्माणमा राज्य र समाज दुवै गम्भीर हुनैपर्छ । देशले पाएको जनसांख्यिकीय लाभांशको यो सुवर्ण अवसर सधैं रहँदैन । तसर्थ, युवाको ऊर्जा, प्रविधिको प्रयोग र सुशासनको समन्वयबाट मात्रै भिन्न परिवेशलाई साझा समृद्धिमा रूपान्तरण गर्न सकिन्छ ।