एजेन्सी : सन् १९६८ मा अपोलो-८ को झ्यालबाट कमाण्डर फ्रान्क बोरम्यानले पहिलोपटक चन्द्रमाको पछिल्लो भाग देख्दा उनलाई त्यो अत्यन्तै उजाड लागेको थियो । उल्कापिण्डका खाडलहरू र ज्वालामुखीका अवशेषहरूले भरिएको चन्द्रमाको सतहमा कुनै रङ थिएन । त्यहाँ केवल खरानी, कालो वा सेतो रङ मात्र देखिन्थ्यो । तर जब अन्तरिक्ष यानले चन्द्रमाको चौथो परिक्रमा पूरा गर्यो, एउटा अचम्मको दृश्य देखियो- उजाड चन्द्रमाको सतहमाथि पृष्ठभूमिमा रंगिन पृथ्वी झुल्किरहेको थियो ।
त्यतिबेला बिल एन्डर्सले खिचेको त्यो तस्बिर 'अर्थराइज'का नामले प्रसिद्ध भयो, जसले मानिसलाई पहिलोपटक ब्रह्माण्डको विशाल शून्यतामा आफ्नो ग्रह कति सानो र कमजोर छ भन्ने महसुस गरायो । यसै तस्बिरले सन् १९७० मा 'पृथ्वी दिवस' को सुरुवात गर्न र विश्वभर वातावरणीय आन्दोलनलाई उचाइमा पुर्याउन ठुलो भूमिका खेल्यो ।
ठिक ५८ वर्षपछि, नासाको 'आर्टेमिस-२' मिसनका अन्तरिक्ष यात्रीहरूले पृथ्वीको अर्को एउटा अद्भुत तस्बिर खिचेका छन्, जसलाई 'अर्थसेट' नाम दिइएको छ । यस महिनाको सुरुमा चन्द्रमाको 'फ्लाइ-बाई' (नजिकैबाट उड्ने क्रम) गर्दा खिचिएको यस तस्बिरमा पृथ्वी चन्द्रमाको क्षितिजमुनि अस्ताउन लागेको देखिन्छ ।
सन् १९६८ मा 'अर्थराइज' को तस्बिर संयोगवश खिचिएको थियो । तर यस पटक नासाले पहिले नै यस्तो ऐतिहासिक तस्बिर खिच्ने योजना बनाएको थियो । यो तस्बिर ६ अप्रिल २०२६ मा ओरियन अन्तरिक्ष यानको झ्यालबाट खिचिएको हो, जसमा ओसिनिया क्षेत्रमा सेतो बादल र निलो पानी प्रस्ट देखिन्छ ।
५८ वर्षमा कति फेरियो पृथ्वी ?
भौगर्भिक समयको हिसाबले ५८ वर्ष भनेको आँखा झिम्काए जति मात्रै हो, तर मानवीय गतिविधिका कारण यो छोटो अवधिमा पृथ्वीको स्वरूपमा व्यापक परिवर्तन आएको छ । वैज्ञानिकहरूका अनुसार, सन् १९६८ यता वायुमण्डलमा कार्बनडाइअक्साइडको मात्रा करिब एक तिहाइले बढेको छ र पृथ्वीको औसत तापक्रम कम्तीमा १ डिग्री सेल्सियसले वृद्धि भएको छ ।
अन्तरिक्षबाट लिइएका दुई तस्बिरको तुलना गर्दा पृथ्वीमा आएका केही स्पष्ट परिवर्तनहरू देख्न सकिन्छ ।
हिउँको विनाश : वैज्ञानिकहरूका अनुसार, एन्टार्कटिक प्रायद्वीप पृथ्वीको सबैभन्दा तीव्र गतिमा तातिरहेको क्षेत्रमध्ये एक हो । पहिलो तस्बिर खिचेयता हालसम्म करिब २८,००० वर्ग किलोमिटरको हिउँको तह भत्किसकेको छ । उत्तर अमेरिका र एसियाका धेरै भागहरूमा हिउँ पर्ने सिजन ढिलो सुरु हुने र चाँडै पग्लिने क्रम बढेको छ ।
पानीका स्रोत घट्दै : मध्य एसियाको अरल सागर सन् १९६० को दशकको तुलनामा अहिले १० प्रतिशतभन्दा कम आकारमा खुम्चिएको छ ।
सहरीकरण र वन विनाश : अन्तरिक्षबाट हेर्दा बढ्दो सहरीकरण र कृषिका लागि जंगलहरू फँडानी गरिएका कारण जमिनको बनावट र रङमा परिवर्तन आएको देखिन्छ ।
अहिले हजारौं उपग्रहहरूले दैनिक रूपमा पृथ्वीका लाखौं तस्बिरहरू खिचिरहेका हुन्छन्, तर मानव आँखाले खिचेको तस्बिरको महत्त्व अझै फरक छ । युरोपेली स्पेस एजेन्सीका विशेषज्ञ क्रेग डोनलनका अनुसार, अन्तरिक्ष यात्रीले तस्बिर खिच्दा उनीहरूको मनमा एउटा भावना हुन्छ- 'ओहो, त्यो सानो पृथ्वी नै हाम्रो घर हो र त्यहाँ नै सबैथोक छ ।'
सन् १९६८ मा पनि पृथ्वी पूर्ण रूपमा सुरक्षित भने थिएन । त्यतिबेला लस एन्जलसमा धुवाँका कारण सडक पारि देख्न गाह्रो हुन्थ्यो र नदीहरूमा प्रदूषणका कारण आगो लाग्ने स्थिति थियो । तर, ५८ वर्षअघिको त्यो तस्बिरले एउटा पुस्तालाई वातावरण जोगाउन प्रेरित गरेको थियो ।
अहिलेको 'अर्थसेट' तस्बिरले हामीलाई फेरि एकपटक झकझकाएको छ । सन् २०२३ मा निधन भएका अपोलो-८ का कमाण्डर बोरम्यानले एक पटक भनेका थिए, 'हामी चन्द्रमाको खोजीमा त्यति टाढा गयौं, तर सबैभन्दा रोचक कुरा त पृथ्वीलाई हेर्नु नै थियो ।' आजको आर्टेमिस पुस्ताका लागि पनि यो सन्देश उत्तिकै सान्दर्भिक छ ।
.jpg)
.jpg)
