एजेन्सी : कल्पना गर्नुहोस्, तपाईं सुतिरहनुभएको छ, तर तपाईंको एउटा यस्तो रूप (डिजिटल अवतार) छ जसले मध्यरातमा पनि ग्राहकका प्रश्नहरूको उत्तर दिइरहेको छ, मिटिङका एजेन्डाहरू तय गरिरहेको छ र तपाईंकै शैलीमा व्यावसायिक निर्णयहरू लिइरहेको छ । यो कुनै विज्ञान काल्पनिक चलचित्रको कथा होइन, बरु 'डिजिटल ट्विन' अर्थात् डिजिटल जुम्ल्याहाको बढ्दो प्रयोगले कार्यस्थलमा ल्याउन लागेको वास्तविक परिवर्तन हो ।

'डिजिटल रिचर्ड'

रिचर्ड स्केलेटले विगत तीन वर्षदेखि आफ्नो एउटा एआई संस्करण निर्माण गरिरहेका छन्, जसलाई उनले 'डिजिटल रिचर्ड' नाम दिएका छन् । यो कुनै साधारण च्याटबोट मात्र होइन, स्केलेटले गरेका हरेक मिटिङ, फोन कल, कागजात र प्रिजेन्टेसनहरूलाई 'च्याटजिपिटी'मार्फत विश्लेषण गराएर यो सानो ल्याङ्ग्वेज मोडल तयार पारिएको हो । डिजिटल रिचर्डले ठ्याक्कै स्केलेटले जस्तै सोच्न र समस्या समाधान गर्न सक्छ ।

प्रविधि परामर्शदाता कम्पनी 'ब्लुर रिसर्च'मा प्रमुख विश्लेषकका रूपमा कार्यरत स्केलेटले आफ्नो यो डिजिटल स्वरूपलाई व्यावसायिक निर्णय लिन र ग्राहकलाई प्रिजेन्टेसन दिन प्रयोग गर्छन् । रोचक कुरा त के छ भने, यो डिजिटल ट्विनमा 'पारिवारिक' र 'प्रशासनिक' कार्यका लागि छुट्टै ट्याबहरू छन्, जुन उनले व्यक्तिगत जीवन व्यवस्थापन गर्न प्रयोग गर्छन् ।

'द जोस बर्सिन कम्पनी'का सिइओ जोस बर्सिनले एआईको यो क्षमतालाई 'सुपरवर्कर'को संज्ञा दिएका छन् । उनका अनुसार मानिसहरूसँग बारम्बार कन्फरेन्स कल गर्ने ऊर्जा नहुन सक्छ, तर डिजिटल ट्विनलाई मध्यरातमा उठाएर एक घण्टा कुरा गर्दा पनि उसलाई केही फरक पर्दैन ।

यसको प्रभाव कतिसम्म छ भने, बर्सिनको कम्पनी प्रतिवर्ष ३० प्रतिशतले वृद्धि भइरहेको छ, तर उनले वर्षमा मुस्किलले दुई जना मात्र नयाँ कर्मचारी थप्नुपर्छ । कर्मचारीहरूको उत्पादकत्व बढेका कारण उनले बोनसको रकममा समेत वृद्धि गर्न सफल भएका छन् ।

ब्लुर रिसर्चले आफ्ना ५० जना कर्मचारीका लागि 'डिजिटल मी' अनिवार्य जस्तै बनाएको छ । यसको प्रयोग अनौठो तरिकाले भइरहेको छ । उदाहरणका लागि, मार्केटिङ टोलीकी एक सदस्य सुत्केरी बिदामा जाँदा कम्पनीले उनको सट्टामा नयाँ कर्मचारी भर्ना गर्नुको साटो उनको 'डिजिटल ट्विन' प्रयोग गर्‍यो । त्यस्तै, अवकाश लिन लागेका एक विश्लेषकले आफ्नो कार्यभार बिस्तारै घटाउन डिजिटल ट्विनको सहयोग लिइरहेका छन् ।

स्वामित्व र कानुनी चुनौती

यो प्रविधि लोभलाग्दो देखिए पनि यसले गम्भीर कानुनी र नैतिक प्रश्नहरू उब्जाएको छ । सबैभन्दा ठुलो प्रश्न स्वामित्वको हो, डिजिटल ट्विनको मालिक को हो- 'रोजगारदाता कि कर्मचारी ?'

रिचर्ड स्केलेट डिजिटल ट्विनमा व्यक्तिकै स्वामित्व हुनुपर्ने र कम्पनीले यसको प्रयोग गरेबापत अतिरिक्त भुक्तानी गर्नुपर्ने मान्यता राख्छन् । तर जोस बर्सिन भने फरक मत राख्छन् । उनी भन्छन्, 'धेरै देशको कानुन अनुसार कर्मचारीले सिर्जना गरेको बौद्धिक सम्पत्ति कम्पनीको सम्पत्ति मानिन्छ ।'

गार्टनरकी अनुसन्धान निर्देशक केलिन लोमास्टरका अनुसार नाम, छवि र व्यक्तित्वको सुरक्षाका साथै शासन पद्धति सही नभए यसका नकारात्मक पक्षहरू छिट्टै सतहमा आउन सक्छन् । यदि डिजिटल ट्विनले कुनै गल्ती गर्‍यो भने त्यसको जिम्मेवार को हुने भन्ने विषयमा पनि कानुन स्पष्ट छैन ।

प्रविधि विश्लेषकहरूका अनुसार यो वर्ष ज्ञानमा आधारित काम गर्ने कर्मचारीहरूका लागि 'डिजिटल रेप्लिका' मुख्यधारमा आउन थाल्नेछ । मेटाका प्रमुख मार्क जुकरबर्गले पनि आफ्नो एआई संस्करण बनाइरहेको खबरले यसमा चासो झन् बढाएको छ ।

वकिलहरूका अनुसार भविष्यमा यस्ता मुद्दाहरू अदालतसम्म पुग्नेछन्, जसले यससम्बन्धी कानुनी नजिरहरू स्थापना गर्नेछन् । स्केलेटका अनुसार आजको व्यावसायिक वातावरणमा प्रभावकारी रूपमा काम गर्ने हो भने 'डिजिटल मी' हुनु अब ऐच्छिक मात्र रहने छैन, यो काम गर्ने शैलीकै एउटा अभिन्न हिस्सा बन्नेछ ।