पाटन अस्पतालको पुरानो भवन अगाडि म उभिइरहेको थिएँ । आकाश बदलिएको थियो, घाम लुक्दै थियो । त्यत्तिकैमा एउटा थाकेको स्वर कानमा प¥यो, “छोरा आयो कि भनेर सोधिदिनु न बाबु, अलि देखिँदैन आँखाले ।”
घुमेर हेर्दा, एउटा वृद्धा बेन्चमा बसेकी थिइन् । पुरानो साडी, काँधमा झुन्डिएको कपडाको झोला र अनुहारभरि समयले कोरेका रेखाहरू । उनको आँखामा चिन्ता र आशा मिसिएको थियो । म नजिक गएँ ।
“कसलाई पर्खनु भएको ?”
“छोरालाई,” उनले छोटो उत्तर दिइन्, “भित्र औषधि लिन गयो ।”
म चुप लागेँ । अस्पतालको घडी टिक–टिक गर्दै थियो । आधा घण्टा बित्यो, एक घण्टा बित्यो । छोरा आएन ।
उनले आफैँ बोलिन्, “यस्तै हो, सधैँ भन्छ, आउँछु भनेर । म बूढी भएपछि त झन् बिर्सिन थालेको छ ।”
स्वरमा गुनासो थियो, तर त्यसभन्दा बढी आत्म स्वीकृति ।
कुरा गर्दै जाँदा थाहा भयो, उनको नाम पार्वती रहेछ । गाउँबाट काठमाडौं आएकी, आँखाको अपरेसनको पालो कुरिरहेकी । लोग्ने बितेको धेरै भयो । जीवनको सम्पूर्ण भरोसा एउटै छोरामा थियो ।
“सानो छँदा त देवता जस्तै ठान्थेँ,” उनले मुस्कुराउँदै भनिन्, “सबैभन्दा राम्रो स्कुल, राम्रो लुगा, राम्रो खान । छोरी जन्मेको भए त के हुन्थ्यो होला, तर भगवानले छोरा दिए भनेर गर्व गर्थेँ ।”
उनको त्यो गर्वको पछाडि थोरै डर पनि मिसिएको थियो, वंश सकिन्छ कि भन्ने डर ।
उनले भनिन्, “छोरा भएपछि सबै ठिक हुन्छ भन्ने सोचेकी थिएँ । कुल बाँच्ने भयो, नाम चल्ने भयो ।”
मैले केही भनिनँ ।
अचानक उनको मोबाइल बज्यो । उनले हतार–हतार उठाइन् ।
“कहाँ छस् ?”
केही सेकेन्ड मौनता ।
उनको अनुहार फेरियो ।
“फेरि ? ... म त यहाँ एक्लै छु नि ... ठिक छ ।”
फोन राखिन् । आँखामा आँसु टल्किए ।
“आज आउँदैन रे,” बिस्तारै भनिन् ।
त्यतिबेला मलाई मेरो आफ्नै छिमेकी सम्झना आयो, जो छोरीहरूलाई पढाएर विदेश पठाएका थिए । छोराको मुख हेर्ने बाध्यता थिएन, तर सन्तानको साथ थियो ।
मैले पार्वती आमालाई पानी दिएँ । उनले सास फेरिन् ।
“तिमीलाई थाहा छ बाबु,” उनले भनिन्, “छोराले आजभोलि काम गर्दैन । साथीहरू, रक्सी, तास... म बोल्न खोजे भने रिसाउँछ ।”
उनको स्वर काँपिरहेको थियो ।
“छोरीजस्तो सन्तान हुन्थ्यो भने सायद यस्तो हुँदैनथ्यो,” उनी आफैँसँग भुतभुताइन् ।
त्यही बेला एउटा युवक अस्पतालको गेटबाट निस्कियो । चाउरिएको जिन्स, आँखा रातो, चाल लरबराएको । पार्वती आमाले टाढैबाट चिन्नुभयो ।
“त्यही हो,” उनले भनिन्, “मेरो छोरा ।”
उनी दौडेर गइनन् । बरु उभिएर हेरेर बसिन् । युवक नजिक आयो ।
“आमा, चाँडै हिँडौँ,” उसले अल्छी स्वरमा भन्यो ।
उनले केही सोधिनन् । गुनासो गरिनन् । शायद धेरै बोलेर थाकिसकेकी थिइन् ।
छोराले एक युवतीलाई पनि सँगै ल्याएको थियो । युवती मौन थिइन्, अनुहार शून्य ।
“यो को ?” पार्वती आमाले सोधिन् ।
“मेरो साथी,” उसले लापरबाहीपूर्वक भन्यो, “सँगै बस्छु अब ।”
आमाको अनुहारमा एक क्षण खुसी झल्कियो— वंश अघि बढ्ने आशा ।
“बुहारी ?”
“सायद,” युवक हाँस्यो ।
पार्वती आमाले युवतीको हात समातिन् । “घर जाऊँ, छोरी,” भनिन् ।
त्यस रात म उनीहरूलाई त्यहीँ छोडेर फर्किएँ ।
भोलिपल्ट बिहान अखबार पल्टाउँदा एउटा सानो खबरले मेरो ध्यान तान्यो– “मानसिक अवस्था कमजोर युवती बेपत्ता ।”
फोटो हेर्दा, हिजो अस्पतालमा देखेकी त्यही युवती थिइन् । मन भारी भयो । मलाई पार्वती आमाको अनुहार सम्झना आयो—वंश जोगिने आशामा चम्किएको । तर वंश केवल जन्मले होइन, कर्मले जोगिन्छ भन्ने सत्य उनले ढिलो बुझिन् ।
छोरालाई देवता बनाउँदा, मानिस बनाउने जिम्मेवारी छुटेछ । र, जब जिम्मेवारी छुट्छ, वंश केवल छाया मात्र रहन्छ, नाम त बाँच्छ, तर मानवीयता हराउँछ ।
.jpg)
