क्वालालम्पुर, मलेसिया : मलेसियामा रोजगारीका लागि आएका भारतीय श्रमिकलाई नक्कली नेपाली राहदानी दिएर विभिन्न कम्पनीमा काममा लगाइएको सार्वजनिक भएको छ । श्रमिकलाई आकर्षक तलबको प्रलोभन देखाएर मलेसिया ल्याउने, राहदानी कब्जामा राख्ने, महिनौँसम्म पारिश्रमिक नदिने र सहमतिबिनै कम्पनी परिवर्तन गराउने गरेको खुलासाले विदेशी श्रमिकको सुरक्षा तथा भर्ती प्रक्रियामाथि प्रश्न उठाएको छ ।
मलेसियाली अनलाइन सञ्चारमाध्यम मलेसियानाउमा प्रकाशित खोजमूलक रिपोर्टअनुसार भारतको उत्तर प्रदेशस्थित मुजफ्फरनगरका तीन श्रमिक रामजान, डानिस र बब्बरले आफूहरू रोजगारीका नाममा शोषणमा परेको आरोप लगाएका हुन् ।
घटनाका पीडित भारतीय नागरिक भए पनि उनीहरूमध्ये केहीलाई नक्कली नेपाली राहदानी दिइएको दाबीले मलेसियामा कार्यरत नेपाली श्रमिकको पहिचान तथा राहदानीको सम्भावित दुरुपयोगबारे समेत चासो बढाएको छ ।
आकर्षक तलबको प्रलोभन, मलेसिया पुगेपछि शोषण
रिपोर्टअनुसार ३७ वर्षीय रामजानलाई गेडागुडी प्याकिङको काममा मासिक २ हजार १२७.३३ रिंगिट तलब दिने तथा कानुनी कागजातको व्यवस्था गरिदिने आश्वासन दिइएको थियो ।
तर, सन् २०२६ जनवरी २३ मा मलेसिया आइपुगेकै दिन भारतीय दलाल इशाले आफ्नो राहदानी कब्जामा लिएको रामजानले आरोप लगाएका छन् । त्यसपछि उनलाई जोहोरस्थित एक रसद तथा ढुवानी कम्पनीमा काममा लगाइएको बताइएको छ ।
अंग्रेजी र मलाय भाषा नजान्ने तथा राहदानीसमेत आफूसँग नभएका कारण सहयोग माग्न कठिन भएको रामजानको भनाइ छ । पक्राउ परेर अवैध आप्रवासी ठहरिने डरले आफू लुकेर बस्न बाध्य भएको उनले बताएका छन् ।
दैनिक १७ घण्टासम्म काम, तलब नपाएको आरोप
२९ वर्षीय डानिसका अनुसार उनीहरूलाई दैनिक १७ घण्टासम्म काम गर्न लगाइन्थ्यो । ३० देखि ५० किलोग्रामसम्मका भारी बाकस सुरक्षा सामग्रीबिनै बोक्नुपर्ने, दिनमा एक छाक खानामा गुजारा गर्नुपर्ने र लामो समय काम गर्दा पनि पारिश्रमिक नपाएको उनीहरूको आरोप छ ।
तलब तथा राहदानी फिर्ता माग्दा आफूहरूलाई अर्को कम्पनीमा स्थानान्तरण गरिने गरेको पनि उनीहरूले बताएका छन् ।
रिपोर्टअनुसार बब्बरलाई मलेसिया आएको पाँच महिनाभित्र तीनवटा कम्पनीमा पठाइएको थियो । ती कम्पनी ढुवानी, फलफूलको थोक कारोबार तथा व्यावसायिक सवारीसाधनको जडान र मर्मतसम्भारसम्बन्धी क्षेत्रमा संलग्न रहेको बताइएको छ ।
भारतीय श्रमिकलाई नक्कली नेपाली राहदानी दिएको दाबी
बब्बरका अनुसार फलफूलको गोदामबाट अर्को कम्पनीमा पठाउने क्रममा दलालले उनलाई नक्कली नेपाली राहदानी दिएका थिए । भारतीय नागरिकलाई उक्त स्थानमा काम गर्न प्रतिबन्ध रहेको भन्दै नक्कली राहदानी आवश्यक भएको बताइएको उनको दाबी छ ।
डानिसले पनि आफूलाई सोही कम्पनीमा पठाउनुअघि नक्कली नेपाली राहदानी दिइएको बताएका छन् ।
रिपोर्टअनुसार बब्बर सन् २०२६ सेप्टेम्बर १ मा भारत फर्कन सफल भएका थिए । उनी ऋण र मानसिक पीडासहित स्वदेश फर्किएको बताइएको छ ।
नक्कली नेपाली राहदानी प्रयोग भएको आरोपको स्वतन्त्र पुष्टि भएको छैन । तर, आरोप सत्य ठहरिएमा यसले नेपाली पहिचान तथा यात्रा कागजातको सम्भावित दुरुपयोग र विदेशी श्रमिकको गैरकानुनी परिचालनबारे गम्भीर अनुसन्धानको आवश्यकता देखाउँछ ।
भारतमा बन्धुवा श्रम उन्मूलनका लागि सक्रिय राष्ट्रिय अभियान समितिका संयोजक निर्मल गोरानाका अनुसार उनको संस्था मलेसियामा कथित रूपमा बन्धुवा श्रममा लगाइएका २० भन्दा बढी भारतीय श्रमिकको सम्पर्कमा छ । उनीहरूलाई उद्धार तथा कानुनी सहायता आवश्यक रहेको उनले बताएका छन् ।
रिपोर्टमा उल्लेख भएअनुसार कथित दलाल इशा र उनका सहयोगीविरुद्ध भारतको उत्तर प्रदेशस्थित मेरठ तथा मुजफ्फरनगरमा प्रहरी उजुरी र प्रथम सूचना प्रतिवेदन दर्ता गरिएको छ ।
आरोप लागेका कम्पनीमध्ये एकले भने विदेशी नागरिकलाई रोजगारी दिएको अभिलेख नरहेको दाबी गर्दै आरोप अस्वीकार गरेको छ । कम्पनीले सम्बन्धित सरकारी निकायलाई सहयोग गरेको जनाएको छ ।
नेपाली श्रमिकका लागि किन महत्त्वपूर्ण ?
यो घटनामा पीडित भारतीय नागरिक हुन् । नेपाली श्रमिक पनि यही घटनामा शोषणमा परेको पुष्टि भएको छैन । तथापि, नक्कली नेपाली राहदानी प्रयोग गरिएको आरोपले मलेसियामा कार्यरत नेपाली समुदायका लागि आफ्नो पहिचान र कागजातको सुरक्षा महत्त्वपूर्ण रहेको देखाउँछ ।
मलेसिया आउनुअघि रोजगारदाता कम्पनी, तलब, कामको प्रकृति, श्रम अनुमति र भर्ती शुल्कसम्बन्धी विवरण आधिकारिक माध्यमबाट जाँच गर्न आवश्यक छ । राहदानीको अनधिकृत प्रयोग हुन नदिनु, कागजातको प्रतिलिपि सुरक्षित राख्नु र शोषणमा परेको अवस्थामा नेपाली दूतावास वा सम्बन्धित श्रम निकायसँग सम्पर्क गर्नु महत्त्वपूर्ण हुन्छ ।
विदेशी श्रमिकको सुरक्षा सुनिश्चित गर्न भर्ती प्रक्रियामा पारदर्शिता, तलब भुक्तानीको प्रभावकारी निगरानी, राहदानीसम्बन्धी अधिकारको संरक्षण र शोषणमा संलग्नलाई जवाफदेही बनाउने व्यवस्था आवश्यक देखिन्छ ।
.jpg)
