मानिसको इतिहास हेर्दा
ज्ञान खोज्ने यात्रा कहिल्यै रोकिएन ।
कसैले नदीसँग सिक्यो,
कसैले पहाडसँग,
कसैले युद्धबाट,
कसैले प्रेमबाट ।

विश्व साहित्य र संस्कृतिमा
अरूका कथा, अनुभव र विचार सुन्नेहरू
धेरै सम्मानित भए ।
किनकि सुन्न सक्ने मानिस
अहंकारभन्दा माथि उठ्न सक्छ ।

तर समयसँगै
ज्ञानलाई प्रकाश होइन,
सत्ता बनाउने प्रवृत्ति पनि जन्मियो ।
अरूको योजना थाहा पाउने,
अरूको कमजोरी बुझ्ने,
तर आफ्ना योजना र नीति
आफूभन्दा कमजोर वा निम्न ठानिएकालाई
नबताउने परम्परा फैलियो ।

सायद मानिस डराउँछ ।
यदि सबैले जान्यो भने
मेरो विशेषता हराउँछ कि ?
सायद ऊ सोच्दछ ।
ज्ञान बाँड्दा शक्ति घट्छ ।

तर प्रकृतिले त फरक शिक्षा दिन्छ ।
घामले कहिल्यै
केवल धनीको घर मात्र उज्यालो बनाउँदैन ।
नदीले कहिल्यै
उचाइ हेरेर पानी बगाउँदैन ।
रुखले पनि
छाया दिनुअघि
मानिसको पद र प्रतिष्ठा सोध्दैन ।

अरूको कुरा सुनेर
केवल आफ्नो उचाइ बढाउने परम्पराले
विश्वास कमजोर बनाउँछ ।
यसले सम्बन्धमा दूरी ल्याउँछ,
समाजमा शंका बढाउँछ,
र ज्ञानलाई व्यापार बनाउँछ ।

तर यसको एउटा असल पक्ष पनि छ ।
यदि सुन्ने मानिसले
सुनेको कुरा विवेक र सद्भावमा प्रयोग ग¥यो भने,
त्यो अनुभव समाजको सम्पत्ति बन्न सक्छ ।
अरूको दुःख सुन्ने कान,
अरूको अनुभव बुझ्ने मन
मानव सभ्यताको सुन्दर पक्ष हो ।

खराब तब हुन्छ
जब जानकारीलाई
सहयोग होइन, नियन्त्रणको हतियार बनाइन्छ ।
जब संवाद बराबरीमा होइन,
माथि र तलको मापनमा गरिन्छ ।

साँचो ज्ञान भनेको
आफू मात्र जान्नु होइन,
अरूलाई पनि उज्यालो दिन सक्नु हो ।
किनकि एउटा दियोले
अर्को दियो बाल्दा
आफ्नो उज्यालो गुमाउँदैन ।

हामीले यस्तो संस्कृति बनाउनुपर्छ
जहाँ प्रश्न सोध्न लाज नहोस्,
र ज्ञान बाँड्न डर नहोस् ।
जहाँ सूचना
मानिसलाई सानो बनाउन होइन,
सबैलाई सचेत र सक्षम बनाउन प्रयोग होस् ।

त्यस दिन
सम्मान केवल जानकारी लिनेहरूलाई होइन,
ज्ञान बाँडेर
मानिसको भविष्य उज्यालो बनाउनेहरूलाई पनि मिल्नेछ ।